Khống chế bóng: chạm bóng đầu tiên, giảm chấn và mở hướng chơi
Kỹ thuật khống chế bóng bằng lòng bàn chân, mu, đùi, ngực và đầu: nguyên tắc giảm chấn, chạm bóng định hướng, lỗi thường gặp và giáo án tự tập.
Khánh Duy6 phút đọc
Hãy thử một quan sát nhỏ ở trận đấu gần nhất bạn xem: đếm số lần một cầu thủ mất bóng ngay sau khi nhận. Gần như lần nào cũng vậy, vấn đề không nằm ở pha tranh chấp sau đó mà ở nhịp chạm đầu tiên đã đẩy bóng ra quá xa hoặc dính quá sát chân.
Khống chế bóng, hay chạm bóng đầu tiên, là kỹ thuật ít được tập nhất so với tầm quan trọng của nó. Một chạm tốt mua cho bạn nửa giây và một hướng chơi; một chạm hỏng biến pha bóng thành cuộc rượt đuổi.
Chạm bóng đầu tiên quyết định điều gì
Ở tốc độ thi đấu thật, người nhận bóng hiếm khi có hai giây để suy nghĩ. Nhịp chạm đầu tiên vì thế phải giải quyết cùng lúc ba việc: dừng đà quả bóng, đặt bóng vào vùng thoải mái của chân thuận, và xoay thân về hướng mình định chơi tiếp.
Cầu thủ giỏi không dừng bóng chết tại chỗ. Họ đẩy bóng đi một khoảng ngắn theo đúng hướng sẽ chuyền hoặc sẽ chạy, để nhịp thứ hai không tốn thời gian sửa tư thế. Đó là lý do khống chế và chuyền bóng nên được tập chung trong một bài, không tách rời.
Ba nguyên tắc chung của mọi pha khống chế
Đọc đường bóng sớm. Nhìn quỹ đạo ngay khi đồng đội chạm, không chờ bóng tới gần. Việc này quyết định bạn sẽ dùng bộ phận nào và phải di chuyển bao nhiêu bước để đón bóng ở đúng điểm rơi.
Chọn bề mặt phù hợp. Bóng sệt nhanh cần bề mặt phẳng và rộng. Bóng bổng rơi thẳng đứng cần bề mặt mềm và có thể lùi được. Chọn sai bề mặt thì kỹ thuật tốt tới đâu bóng cũng bật ra.
Giảm chấn đúng lúc. Đây là điểm kỹ thuật cốt lõi: bộ phận tiếp xúc phải lùi lại một chút đúng khoảnh khắc chạm, như tay bắt một quả bóng ném mạnh. Cơ thể mềm và có độ nhún, chứ không cứng đơ đón bóng.
Chạm bóng định hướng
Trước khi bóng tới, hãy đặt thân người mở ra: vai hướng chếch để nhìn được cả bóng lẫn khoảng sân phía sau lưng, chân trụ hơi xoay về hướng định đi. Khi chạm, đẩy bóng ra khỏi vùng có đối phương chứ không đẩy về phía trước theo quán tính.
Dưới áp lực, quy tắc thực dụng là chạm bóng về phía ngược với hướng hậu vệ đang lao tới, và giữ bóng ở khoảng cách bằng một bước chân. Xa hơn thì mất bóng, gần hơn thì vướng chân ở nhịp tiếp theo. Khi nhịp chạm đầu đã mở ra khoảng trống, phần việc còn lại thuộc về kỹ năng rê dắt và qua người.
Khống chế theo từng bộ phận cơ thể
| Bộ phận | Dùng khi nào | Điểm kỹ thuật chính | Sai lầm hay gặp |
|---|---|---|---|
| Lòng bàn chân | Bóng sệt, cự ly gần | Mở bàn chân, khóa cổ chân, lùi nhẹ khi chạm | Bàn chân cứng khiến bóng bật ra xa |
| Mu ngoài và má ngoài | Cần đổi hướng nhanh, thoát pressing | Chạm lướt, đẩy bóng chếch ra khỏi vùng bị vây | Chạm quá mạnh làm bóng vượt tầm kiểm soát |
| Gan bàn chân | Bóng nảy hoặc cần dừng gấp | Đặt gan chân lên nửa trên quả bóng | Đè quá muộn, bóng luồn qua chân |
| Đùi | Bóng rơi ở tầm trung | Nâng đùi song song mặt sân rồi hạ theo bóng | Giữ đùi cứng, bóng nảy vọt lên đầu |
| Ngực | Bóng bổng, tầm cao ngang vai | Ngả vai về sau, thở ra, thu ngực khi chạm | Ưỡn ngực về trước làm bóng bắn xa |
| Đầu | Bóng bổng khi không kịp dùng ngực | Chạm bằng trán, gập nhẹ cổ để hãm bóng | Đưa đỉnh đầu ra đón, bóng đi mất kiểm soát |
Với người mới, thứ tự học hợp lý là lòng bàn chân, rồi đùi, rồi ngực, cuối cùng mới tới các bề mặt cần cảm giác tinh như má ngoài. Cố học ngược thứ tự này thường dẫn tới thói quen với chân ra đón bóng thay vì di chuyển tới điểm rơi.
Bề mặt tiếp xúc
Gan bàn chân
Dừng bóng nảy, kéo bóng đổi hướng
Bàn chân phải nhìn từ trên xuống, mũi chân hướng lên. Gan bàn chân nằm ở mặt dưới nên được tô vạch chéo.
Lỗi thường gặp và cách sửa
| Lỗi | Dấu hiệu nhận ra | Cách sửa |
|---|---|---|
| Bóng bật ra xa sau khi chạm | Bề mặt tiếp xúc cứng, không giảm chấn | Tập bắt bóng bằng chân với động tác lùi nhẹ khi chạm |
| Bóng dính sát chân, nhịp sau bị vướng | Chạm quá nhẹ, không định hướng | Đẩy bóng ra khoảng một bước chân theo hướng định đi |
| Luôn phải xoay người sau khi nhận | Thân đóng, vai quay lưng về sân đối phương | Mở vai trước khi bóng tới, nhận bóng bằng chân xa |
| Bóng nảy cao khi khống chế bằng đùi | Đùi cứng, không hạ theo bóng | Nâng đùi rồi hạ dần cùng nhịp rơi của bóng |
| Mất bóng ngay khi bị áp sát | Không quan sát trước khi nhận | Liếc vai trước một đến hai nhịp, chọn hướng chạm sớm |
| Chỉ khống chế được bằng chân thuận | Ít tập chân yếu | Chia đôi số lần chạm cho hai chân trong mọi bài tập |
Giáo án bốn tuần chỉ cần một bức tường
| Tuần | Bài tập chính | Khối lượng gợi ý | Tiêu chí đạt |
|---|---|---|---|
| 1 | Đá bóng vào tường, khống chế bằng lòng bàn chân | 3 buổi, mỗi buổi 15 phút | Bóng dừng trong bán kính một bước chân |
| 2 | Tung bóng lên cao, khống chế bằng đùi rồi bằng ngực | 3 buổi, mỗi buổi 12 phút | 10 lần liên tiếp bóng không rơi quá tầm với |
| 3 | Chạm bóng định hướng qua hai cọc đặt hai bên | 3 buổi, mỗi buổi 15 phút | Nhịp chạm đầu đưa bóng qua cọc đã chọn |
| 4 | Nhận bóng từ đồng đội, xoay người và chuyền lại | 2 buổi kỹ thuật và 1 buổi đối kháng | Chỉ dùng hai chạm cho toàn bộ pha bóng |
Nếu muốn tăng độ khó mà không cần thêm dụng cụ, hãy đá bóng vào tường mạnh hơn và đứng gần lại. Thời gian phản ứng ngắn đi buộc bạn phải đọc quỹ đạo sớm hơn, đúng thứ mà một trận đấu thật đòi hỏi. Bạn cũng có thể xem lại các pha xử lý bóng bổng trong phần diễn biến trận đấu ở trang kết quả bóng đá để so sánh với cách mình đang làm.
Câu hỏi thường gặp
Khống chế bóng bổng bằng ngực hay bằng đùi thì đúng hơn?
Điều đó phụ thuộc vào độ cao của bóng ở thời điểm bạn tiếp xúc chứ không phải sở thích. Bóng rơi ở tầm ngang vai hoặc cao hơn thì dùng ngực; bóng rơi ở tầm hông trở xuống thì dùng đùi. Sai lầm phổ biến là đứng yên chờ bóng rồi cố dùng bề mặt quen thuộc, trong khi chỉ cần bước lên hoặc lùi lại nửa bước là tình huống trở nên dễ hơn nhiều.
Vì sao bóng cứ bật ra xa sau khi tôi chạm?
Vì bộ phận tiếp xúc đang quá cứng ở đúng khoảnh khắc chạm bóng. Quả bóng mang động năng và sẽ dội lại nếu gặp một bề mặt không nhường. Cách sửa là tập lùi nhẹ bàn chân, đùi hoặc ngực về sau ngay khi chạm, tưởng tượng như đang bắt một quả trứng chứ không phải chặn một cú sút.
Có nên dừng bóng chết trước khi chơi tiếp không?
Trong đa số tình huống thì không nên. Dừng bóng chết tốn thêm một nhịp và cho đối phương thời gian áp sát, trừ khi bạn hoàn toàn không bị kèm và cần quan sát lại. Mặc định tốt hơn là chạm bóng định hướng, tức đẩy bóng đi một khoảng ngắn theo đúng hướng sẽ chuyền hoặc sẽ dẫn bóng.
Nguồn tham khảo
- Soccer Skills and Drills — National Soccer Coaches Association of America, Human Kinetics
- UEFA Grassroots — tài liệu huấn luyện kỹ thuật cá nhân cho bóng đá cộng đồng
Bút danh chuyên mục Kỹ thuật bóng đá
Khánh Duy là bút danh của ban biên tập KQBD.vn dùng cho chuyên mục Kỹ thuật bóng đá. Người chịu trách nhiệm nội dung là Huy Cao, biên tập viên phụ trách mục Kiến thức bóng đá.