Pressing là gì và PPDA đo cường độ gây áp lực ra sao?

Pressing là việc chủ động gây áp lực lên đối thủ đang cầm bóng, theo một kịch bản đã tập, nhằm đoạt lại bóng hoặc ép đối thủ chuyền vào khu vực bất lợi. Nó không phải là đuổi bóng ngẫu hứng: pressing đúng nghĩa cần cả tuyến di chuyển cùng nhau, có người áp sát và có người bịt các hướng chuyền. PPDA là chỉ số dùng để ước lượng cường độ của việc gây áp lực đó bằng một con số duy nhất.

Ba tầng gây áp lực trên sân

Điều đầu tiên cần phân biệt là vị trí đội bóng bắt đầu gây áp lực, thường gọi là độ cao của khối phòng ngự.

Một đội hiếm khi dùng duy nhất một kiểu suốt 90 phút. Lựa chọn thay đổi theo tỉ số, theo thể lực còn lại và theo việc đối thủ có giỏi thoát pressing hay không.

Ngoài ba tầng trên còn một khái niệm riêng: phản pressing, hay gegenpressing — gây áp lực ngay lập tức trong vài giây đầu sau khi mất bóng, tận dụng thời điểm đối thủ chưa kịp tổ chức lại. Đây là dạng pressing tốn sức nhất nhưng cũng cho cơ hội ăn bàn chất lượng cao nhất, vì bóng được đoạt lại khi hàng thủ đối phương còn đang dâng.

PPDA được tính thế nào

PPDA viết tắt của passes allowed per defensive action — số đường chuyền của đối thủ được thực hiện trên mỗi hành động phòng ngự của đội đang gây áp lực. Công thức có hai vế:

• Tử số: số đường chuyền mà đối thủ thực hiện trong một vùng quy ước trên sân.
• Mẫu số: số hành động phòng ngự mà đội gây áp lực tạo ra trong cùng vùng đó, gồm tắc bóng, đánh chặn, tranh chấp và phạm lỗi.

Vùng quy ước thường là phần sân bỏ đi khu vực phòng ngự của chính đội đang gây áp lực — nghĩa là chỉ tính những gì xảy ra ở khu vực xây dựng lối chơi của đối thủ và phần sân giữa. Mỗi nhà cung cấp dữ liệu chọn ngưỡng hơi khác nhau, nên hai nguồn có thể cho hai giá trị PPDA khác nhau cho cùng một trận.

Cách đọc con số này ngược với trực giác: PPDA càng thấp, pressing càng dồn dập. Giá trị thấp nghĩa là đối thủ chỉ chuyền được vài đường trước khi bị can thiệp. Giá trị cao nghĩa là đội kia được chuyền thoải mái, tức là đội gây áp lực đang lùi về chờ đợi thay vì lao lên.

Vì cách tính chỉ dựa vào hai phép đếm đơn giản, PPDA có ưu điểm lớn là tính được cho mọi trận có dữ liệu sự kiện, không cần dữ liệu định vị đắt tiền. Đó là lý do nó phổ biến đến vậy trong các bài phân tích.

Bẫy pressing và tín hiệu kích hoạt

Pressing hiệu quả không bắt đầu một cách ngẫu nhiên. Các đội tập sẵn những tín hiệu kích hoạt: khoảnh khắc mà cả nhóm cùng lao lên.

1. Đường chuyền về phía sau. Bóng đi ngược hướng khung thành đối phương thường đồng nghĩa đối thủ đã hết phương án, và người nhận đang quay lưng.
2. Cú chạm bóng hỏng. Một pha khống chế bật xa chân là nửa giây mà người cầm bóng không kiểm soát được tình huống.
3. Bóng đến chân cầu thủ bị coi là yếu hơn trong khâu thoát pressing. Đội gây áp lực chủ động chừa hướng chuyền đó ra để dụ đối thủ.
4. Bóng ra sát biên dọc. Đường biên hoạt động như một hậu vệ tăng thêm, vì nó xoá một nửa số hướng thoát.

Điểm số 3 lý giải vì sao pressing hiện đại được mô tả là "định hướng" chứ không phải "bịt kín". Đội gây áp lực cố tình để hở một hướng chuyền, rồi chờ sẵn ở đúng nơi bóng sẽ tới. Nhìn trên khán đài, tình huống trông như một sai lầm của hàng thủ; thực tế nó là kịch bản đã dựng trước.

PPDA nói được gì và không nói được gì

PPDA hữu ích khi so sánh xu hướng qua nhiều trận: nó cho thấy một đội có thay đổi cách tiếp cận sau khi đổi huấn luyện viên hay không, hoặc một đội có chủ động lùi sâu khi gặp đối thủ mạnh hay không. Ghép PPDA với chất lượng cơ hội tạo ra, đo bằng chỉ số xG, ta có bức tranh khá đầy đủ về cách một đội tấn công và đoạt bóng.

Nhưng nó là chỉ số ước lượng, không phải phép đo cường độ. Bốn giới hạn cần nhớ:

• Pressing thành công có thể làm PPDA xấu đi. Khi sức ép buộc thủ môn phá dài lên, cú phá đó vẫn được đếm là một đường chuyền trong tử số, dù đội gây áp lực đã đạt đúng mục đích.
• Con số phụ thuộc vào đối thủ. Gặp một đội chuyền ngắn liên tục, tử số phình lên rất nhanh; gặp một đội chuyên đá bóng dài, PPDA trông thấp mà chẳng cần nỗ lực gì.
• Bối cảnh trận đấu bị bỏ qua. Đội dẫn bàn sớm thường chủ động hạ khối và chấp nhận PPDA cao, điều đó phản ánh lựa chọn chiến thuật chứ không phải sự lười biếng.
• Nó không cho biết pressing diễn ra ở đâu và có tổ chức hay không. Hai đội cùng PPDA có thể chơi hoàn toàn khác nhau: một đội áp sát đồng bộ, một đội chỉ đuổi bóng lẻ tẻ.

Vì thế các nhà phân tích thường đặt PPDA cạnh những chỉ số bổ trợ: số lần thu hồi bóng ở một phần ba cuối sân, thời gian trung bình từ lúc mất bóng đến lúc đoạt lại, độ cao trung bình của hàng thủ, và tỉ lệ thời gian bóng nằm ở phần sân đối phương. Muốn tự đối chiếu, bạn có thể xem thống kê từng trận trong phần kết quả bóng đá rồi so với cảm nhận khi theo dõi trận đấu.