Chiến thuật tình huống cố định: phạt góc, ném biên dài và cách phòng ngự

Có những khoảnh khắc trong trận đấu mà cả hai mươi hai cầu thủ đứng yên chờ tiếng còi, và mọi thứ diễn ra sau đó đã được tập đi tập lại trên sân tập. Đó là tình huống cố định: phạt góc, đá phạt, ném biên. Bóng chết, không ai bị pressing, mỗi bước chạy đều có kịch bản. Vì tập trước được, đây là mảng mà một đội ít tên tuổi thu hẹp khoảng cách với đội mạnh nhanh nhất.

Vì sao tình huống cố định được coi trọng trở lại

Lý do đầu tiên nằm ở cấu trúc. Khi bóng sống, hàng thủ đối phương giữ được cự ly và tự chọn thời điểm áp sát. Khi bóng chết, người đá quyết định thời điểm, hướng và tốc độ bóng, còn mười đồng đội đã biết chính xác mình phải chạy tới đâu.

Lý do thứ hai đến từ xu hướng phòng ngự. Càng nhiều đội chơi low block và nhường bóng, cơ hội từ bóng sống càng hiếm, và phạt góc trở thành con đường vào vòng cấm ổn định nhất. Đó là lý do các câu lạc bộ lớn lần lượt thuê chuyên gia tình huống cố định. Arsenal của Mikel Arteta cùng Nicolas Jover là ví dụ được nhắc tới nhiều nhất: những quả phạt góc xoáy vào, kèm hàng loạt pha chắn người để giải phóng trung vệ Gabriel, đã thành vũ khí đúng nghĩa tại Premier League. Brentford của Thomas Frank cũng nổi tiếng nhờ ném biên dài và các bài phối hợp cố định.

Tấn công phạt góc: bóng vào hay bóng ra, cột gần hay cột xa

Một quả phạt góc gồm ba phần: đường tạt, khối chạy chỗ và những người làm nhiệm vụ chắn. Bóng xoáy vào cong về phía khung thành, rơi sát khu năm mét rưỡi, hợp với pha đánh đầu chuyển hướng ở cột gần và ép thủ môn phải ra bắt trong đám đông. Bóng xoáy ra cong ra xa, đòi hỏi người đánh đầu chạy đà tới và tiếp bóng bằng lực, đổi lại thủ môn gần như không thể bắt dính.

Khối chạy chỗ thường xuất phát từ một cụm bốn đến năm người đứng sát nhau quanh chấm phạt đền, để người kèm không biết ai chạy hướng nào. Khi bóng được đá, cụm tách ra: một người lao ra cột gần để đánh đầu chuyển hướng hoặc kéo người kèm theo, một người vòng ra cột xa nơi bóng bay qua đầu mọi người, số còn lại tấn công vùng trung tâm.

Chắn người là mảng gây tranh cãi nhất: cầu thủ tấn công đứng vào đường chạy của hậu vệ để đồng đội thoát kèm, hoặc đứng trước mặt thủ môn để hạn chế tầm quan sát và khả năng ra bắt bóng. Đứng chắn là hợp lệ chừng nào không giữ, đẩy hay cản đường di chuyển của đối thủ.

Đội tấn công còn giữ hai người ở rìa vòng cấm đón bóng hai và hai người ở lại phòng ngừa phản công, phần việc hay bị quên nhất.

Phạt góc ngắn và những bài phối hợp

Phạt góc ngắn giải quyết hai vấn đề cụ thể. Trước đối thủ kèm khu vực, một đường chuyền ngắn buộc một hoặc hai hậu vệ phải bước ra và cả khối phải dịch chuyển theo góc bóng mới. Đồng thời, đường tạt từ vị trí gần khung thành hơn có thể đi thấp và căng hơn, loại thủ môn khỏi tình huống.

Bài quen thuộc là tạo thế hai chọi một ở góc sân: người đá chuyền cho đồng đội đứng gần, nhận lại và tạt khi hậu vệ vừa bước ra đã bị bỏ lại sau lưng. Biến thể khác là kéo bóng về rìa vòng cấm cho một cú sút xa. Cái giá là mất khối chạy chỗ có đà; nếu phối hợp chậm, hàng thủ đã kịp sắp xếp lại.

Phòng ngự phạt góc: kèm khu vực hay kèm người

Kèm người hỏi ai kèm ai, kèm khu vực hỏi ai giữ chỗ nào. Trong kèm người, mỗi hậu vệ bám một đối thủ từ lúc bóng chưa được đá: trách nhiệm rõ ràng, người tấn công khó thoát, nhưng chỉ cần một pha chắn hoặc một cú tăng tốc là người kèm bị bỏ lại, và đội tấn công được chọn cặp đấu có lợi cho mình.

Trong kèm khu vực, các hậu vệ xếp thành một hoặc hai hàng ngang dọc rìa khu năm mét rưỡi, mỗi người tấn công quả bóng khi nó rơi vào vùng của mình. Khu vực nguy hiểm nhất luôn có người và không ai bị nghi binh kéo đi, nhưng hậu vệ đứng yên phải tranh chấp với người đang lao tới có đà, và khi thua bóng rất khó chỉ ra lỗi của ai.

Phần lớn đội bóng hiện nay dùng hệ thống lai: bốn đến năm người giữ khu vực dọc khu năm mét rưỡi, hai đến ba người kèm những cầu thủ đánh đầu tốt nhất của đối phương, một người ở rìa vòng cấm lo bóng hai. Người đứng cột ngày càng ít được dùng vì bị coi là lãng phí một cầu thủ. Ngược lại, một cầu thủ đứng lại phía trên tuy hiếm khi nhận bóng nhưng buộc đối phương để lại hai người phòng ngừa, tức bớt hai người trong vòng cấm.

Ném biên dài và đá phạt gần vòng cấm

Ném biên dài từng bị coi là lối chơi thô sơ, gắn với Stoke City của Tony Pulis và những cú ném của Rory Delap. Gần đây nó trở lại, với Brentford là đội đưa vũ khí này vào Premier League bài bản nhất. Lý do rất thực dụng: một quả ném biên vào vòng cấm về cơ bản là một quả phạt góc nhưng bóng đi thấp và nhanh hơn, và luật không tính việt vị khi nhận bóng trực tiếp từ ném biên nên hàng thủ không thể dâng lên bẫy. Cách tổ chức giống phạt góc: một người đánh đầu chuyển hướng ở cột gần, khối chạy chỗ phía sau, nhiều người quây quanh thủ môn. Liverpool thời Jürgen Klopp thậm chí thuê riêng một chuyên gia ném biên.

Với đá phạt gần vòng cấm, thay đổi đáng chú ý nhất là luật buộc cầu thủ tấn công đứng cách hàng rào từ ba người trở lên ít nhất một mét, chấm dứt cảnh chen vào hàng rào để tạo khe. Bù lại, bên phòng ngự cho một người nằm ngay sau hàng rào để chặn cú sút thấp luồn dưới chân khi cả hàng rào bật nhảy. Soi lại cách từng đội ghi bàn trong kết quả bóng đá mỗi vòng, bạn sẽ thấy đội nào đang sống nhờ bóng chết.