Luật thẻ vàng, thẻ đỏ: lỗi nào bị thẻ và ranh giới giữa bất cẩn, liều lĩnh, thô bạo

Thẻ vàng và thẻ đỏ không phải là "phạt nặng hơn" và "phạt nặng nhất" của cùng một thang. Chúng thuộc hai danh sách lỗi riêng biệt trong Điều 12: một danh sách các hành vi bị cảnh cáo, một danh sách các hành vi bị truất quyền thi đấu. Hiểu hai danh sách này giải thích vì sao có pha vào bóng trông rất xấu chỉ nhận thẻ vàng, còn một cái kéo áo nhẹ nhàng lại thành thẻ đỏ.

Ba mức độ của một pha vào bóng

Phần lớn tranh cãi về thẻ nằm ở các pha tranh chấp. Luật chia chúng thành ba mức, và mức nào cũng có hình phạt riêng:

Ranh giới không nằm ở việc có chạm bóng hay không. Một cầu thủ chạm bóng trước rồi mới quét trúng chân đối thủ vẫn có thể bị thẻ đỏ nếu tốc độ, cường độ và cách vào bóng gây nguy hiểm. Ngược lại, một pha trượt bóng hụt nhưng chân thấp, không dùng gầm giày và không bật lên thường chỉ là bất cẩn.

Trọng tài được hướng dẫn xem xét: tốc độ lao vào, chân có nhấc khỏi mặt sân không, gầm giày hướng vào đâu, có dùng cả hai chân không, và điểm tiếp xúc trên cơ thể đối phương.

Những hành vi bị thẻ vàng

Điều 12 liệt kê các nhóm hành vi bị cảnh cáo. Tóm gọn lại:

• Trì hoãn việc đưa bóng vào cuộc: đá bóng đi xa sau khi trọng tài thổi còi, chậm rời sân khi được thay, đứng chắn quả phạt.
• Phản ứng bằng lời nói hoặc hành động với quyết định của trọng tài.
• Ra vào sân không được phép.
• Không giữ khoảng cách ở phạt góc, phạt trực tiếp, ném biên.
• Phạm lỗi nhiều lần; luật không quy định con số, trọng tài đánh giá theo diễn biến.
• Đi vào khu vực xem lại của trọng tài bên đường biên khi trọng tài đang ra màn hình VAR.
• Lạm dụng ký hiệu "xem lại", tức làm động tác vẽ màn hình để đòi VAR quá mức.
• Hành vi phi thể thao, nhóm rộng nhất, gồm: vào bóng liều lĩnh; dùng tay cản một pha tấn công có triển vọng; kéo, giữ, đẩy để cản pha tấn công có triển vọng; giả vờ bị phạm lỗi; cố tình dùng tiểu xảo để lách luật chuyền về cho thủ môn; thay đổi vị trí với thủ môn mà không báo trọng tài; ăn mừng bàn thắng bằng cách cởi áo, trèo lên hàng rào hoặc dùng mặt nạ che mặt.

Điểm hay bị hiểu sai nhất là ăn mừng: bàn thắng bị VAR huỷ sau đó không xoá thẻ vàng đã nhận vì cởi áo.

Những hành vi bị thẻ đỏ trực tiếp

Danh sách này ngắn hơn và mỗi mục đều nghiêm trọng:

1. Ngăn cản một bàn thắng hoặc cơ hội ghi bàn rõ rệt bằng bóng chạm tay: nếu cố ý thì ở bất kỳ đâu trên sân, trừ thủ môn trong vòng cấm của mình; nếu không cố ý thì khi lỗi xảy ra ngoài vòng cấm của chính cầu thủ đó.
2. Ngăn cản cơ hội ghi bàn rõ rệt bằng một lỗi đáng bị phạt trực tiếp, với các ngoại lệ trong vòng cấm nói ở phần dưới.
3. Phạm lỗi nghiêm trọng: dùng sức thô bạo hoặc gây nguy hiểm khi tranh chấp bóng.
4. Hành vi bạo lực: dùng sức thô bạo hoặc tấn công đối phương, đồng đội, trọng tài hay bất kỳ ai khi không tranh chấp bóng.
5. Cắn hoặc nhổ nước bọt vào người khác.
6. Lời nói hoặc cử chỉ xúc phạm, lăng mạ, thoá mạ.
7. Nhận thẻ vàng thứ hai trong cùng trận.
8. Đi vào phòng điều hành VAR.

Sự khác nhau giữa mục 3 và mục 4 nằm ở việc có tranh chấp bóng hay không. Cùng một cú đạp, nếu xảy ra khi bóng còn trong tầm tranh chấp là phạm lỗi nghiêm trọng; nếu bóng đã ở tận bên kia sân thì là hành vi bạo lực. Hình phạt trên sân như nhau, nhưng mức treo giò sau đó thường khác nhau tuỳ điều lệ giải.

DOGSO: ngăn cơ hội ghi bàn rõ rệt

Thuật ngữ DOGSO, viết tắt cụm tiếng Anh chỉ hành vi ngăn cản cơ hội ghi bàn rõ rệt, là nhóm quy định gây tranh cãi vì phải đánh giá "cơ hội có rõ rệt không". Luật không cho một ngưỡng đo được, chỉ liệt kê những gì trọng tài phải cân nhắc:

Bên trong vòng cấm địa, luật có một sự nhượng bộ quan trọng:

Lý do là quả phạt đền đã khôi phục cơ hội ghi bàn, nên thêm thẻ đỏ cho một pha tranh bóng thật sẽ thành phạt hai lần cho một lỗi. Nguyên tắc tương tự áp dụng cho lỗi cản pha tấn công có triển vọng trong vòng cấm: nếu đó là nỗ lực chơi bóng và đội tấn công được hưởng phạt đền, cầu thủ phạm lỗi không bị thẻ.

Ngoài vòng cấm, không có nhượng bộ này. Hậu vệ cuối cùng kéo ngã tiền đạo đang đối mặt thủ môn là thẻ đỏ trực tiếp, bất kể cú kéo nhẹ đến đâu.

Hệ quả sau chiếc thẻ

Cầu thủ nhận thẻ đỏ phải rời sân và khu kỹ thuật, đội thi đấu thiếu người và không được thay thế. Cầu thủ nhận thẻ vàng thứ hai cũng bị truất quyền theo cách tương tự. Quan chức đội bóng, huấn luyện viên và trợ lý cũng có thể bị cảnh cáo hoặc truất quyền theo bộ quy tắc riêng.

Việc treo giò ở các trận sau không nằm trong Luật thi đấu mà do điều lệ từng giải quy định. Số thẻ vàng tích luỹ dẫn tới treo giò, thời điểm xoá thẻ trong mùa, số trận treo giò cho từng loại thẻ đỏ đều khác nhau giữa các giải; các ngưỡng cụ thể có trong bài án treo giò và thẻ phạt tích lũy. VAR chỉ xem lại thẻ đỏ trực tiếp, không xem lại thẻ vàng thứ hai, như mô tả trong bài VAR là gì.

Ở bóng đá phong trào và trẻ, một số liên đoàn cho phép áp dụng tạm đuổi: cầu thủ nhận thẻ vàng vì phản ứng phải rời sân trong một khoảng thời gian rồi được trở lại. Đây là lựa chọn của điều lệ giải, không phải luật chung.

Muốn xem những chiếc thẻ đã thay đổi cục diện thế nào, bạn có thể theo dõi diễn biến từng trận tại kết quả bóng đá, nơi mỗi thẻ được ghi kèm phút và cầu thủ, hoặc xem lịch các trận sắp tới trong lịch thi đấu.