Nghề huấn luyện viên bóng đá: bằng cấp, ban huấn luyện và quyền hạn

Khi một đội thua vài trận, câu đầu tiên trên mặt báo luôn là tương lai của huấn luyện viên. Nhưng phần lớn người xem không rõ người đó thực sự quyết định được những gì, ai đứng sau lưng ông ta trong ban huấn luyện, và cần bằng cấp gì mới được ngồi ở khu kỹ thuật của một giải chuyên nghiệp.

Hệ thống bằng huấn luyện viên

Ở châu Âu, các liên đoàn thành viên cấp bằng theo khung của UEFA; châu Á có khung tương đương do AFC quản lý. Bằng đi theo bậc, mỗi bậc yêu cầu hoàn thành bậc dưới cộng số giờ thực hành và một kỳ đánh giá.

Ngoài ra còn các bằng chuyên biệt cho thủ môn và bóng đá trẻ. Yêu cầu cụ thể về số giờ học, thời gian chờ giữa các bậc và việc công nhận chéo giữa các liên đoàn khác nhau theo từng quốc gia và thay đổi theo chu kỳ, nên cần tra quy định hiện hành của liên đoàn liên quan thay vì dựa vào con số nhớ được (cần xác minh theo từng liên đoàn).

Tại Việt Nam, VFF tổ chức các khoá theo khung AFC và công bố danh sách khoá học cùng điều kiện dự tuyển trên trang chính thức.

Ban huấn luyện gồm những ai

Hình ảnh một huấn luyện viên đứng chỉ đạo che khuất một bộ máy khá đông người. Ở một câu lạc bộ chuyên nghiệp, nhóm làm việc trực tiếp với đội một thường gồm:

• Trợ lý huấn luyện viên: điều hành phần lớn buổi tập theo giáo án đã thống nhất.
• Huấn luyện viên thủ môn: nhóm việc tách riêng hoàn toàn, có giáo án và lịch riêng.
• Huấn luyện viên thể lực: quản lý khối lượng vận động, theo dõi dữ liệu từ thiết bị đeo trong tập luyện.
• Nhà phân tích trận đấu: dựng báo cáo đối thủ, cắt video minh hoạ cho buổi họp đội.
• Bộ phận y tế: bác sĩ, chuyên viên vật lý trị liệu, phụ trách quy trình hồi phục sau chấn thương.

Huấn luyện viên quyết định được gì

Đây là phần gây hiểu lầm nhiều nhất. Ở mô hình phổ biến tại châu Âu, quyền hạn được chia:

Mô hình "manager" kiểu Anh truyền thống, nơi một người nắm cả chuyên môn lẫn chuyển nhượng, đã thu hẹp đáng kể. Lý do chủ yếu là nhiệm kỳ huấn luyện viên ngắn hơn tuổi thọ một bản hợp đồng cầu thủ, nên câu lạc bộ muốn giữ tính liên tục ở khâu tuyển chọn. Cách thị trường vận hành và vai trò của người đại diện trong đó nằm ở bài người đại diện cầu thủ và hoa hồng.

Triết lý chơi bóng không phải là khẩu hiệu

Một huấn luyện viên được tuyển vì lối chơi mà câu lạc bộ muốn theo đuổi, và lối chơi đó quyết định kiểu cầu thủ cần mua. Đội chọn gây áp lực tầm cao cần cầu thủ chạy nhiều và hàng thủ dâng cao; đội chọn khối phòng ngự thấp cần trung vệ giỏi không chiến và tiền đạo giữ bóng tốt. Hai hướng này được mô tả trong bài gegenpressing và bài tiki-taka và low block.

Khi một huấn luyện viên bị sa thải giữa mùa, người kế nhiệm thường thừa hưởng đội hình được xây cho triết lý cũ. Đó là lý do những tháng đầu tiên hiếm khi phản ánh đúng năng lực của người mới.

Khu kỹ thuật và giới hạn trong trận

Trong trận, huấn luyện viên chỉ được chỉ đạo từ khu kỹ thuật, mỗi thời điểm chỉ một người được đứng ra hướng dẫn, và mọi thành viên ban huấn luyện phải cư xử có trách nhiệm. Từ khi Luật thi đấu áp dụng thẻ phạt cho thành viên ban huấn luyện, huấn luyện viên có thể nhận thẻ vàng hoặc thẻ đỏ và bị buộc rời khu kỹ thuật như cầu thủ bị truất quyền.